Cái chết của tê giác làm nóng tranh cãi vườn Cát Tiên

Cái chết của tê giác làm nóng tranh cãi vườn Cát Tiên

Sau cái chết của con tê giác cuối cùng ở Cát Tiên, các nhà khoa học càng mạnh mẽ yêu cầu bảo vệ vườn quốc gia, trong khi các nhà phát triển thủy điện lập luận rằng các dự án trên sông Đồng Nai không ảnh hưởng đến vườn.

Tê giác một sừng cuối cùng ở Việt Nam. Ảnh: WWF.

Sau thông tin loài tê giác một sừng ở Việt Nam biến mất hoàn toàn, nhiều chuyên gia lo ngại, đây là điều kiện cho các dự án thủy điện, nhất là thủy điện Đồng Nai 6 và 6A - vốn đang gây nhiều tranh cãi - có đà tiến tới hiện thực hóa và đe dọa vườn quốc gia Cát Tiên.

Theo các nhà khoa học, hai dự án thủy điện trên sẽ lấn một phần diện tích vườn quốc gia Cát Tiên. Bên cạnh đó, khi được xây dựng, hai bờ sông Đồng Nai nối kết sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho kẻ xấu vào săn bắt thú rừng và khai thác gỗ vườn quốc gia Cát Tiên một cách dễ dàng.

"Tôi phản đối việc xây dựng các đập thủy điện gần vườn quốc gia Cát Tiên", ông Trần Văn Thành, giám đốc vườn quốc gia Cát Tiên nhấn mạnh. "Việc xây đập thủy điện, phá rừng, đang là nguyên nhân trực tiếp đe dọa đến sự tồn vong của nhiều động, thực vật có trong Sách Đỏ thế giới và Việt Nam".

Vườn Quốc Gia Cát Tiên là nơi có một trong hai khu vực đất ngập nước Ramsar duy nhất của Việt Nam (Bàu Sấu), là một trong 8 khu dự trữ sinh quyển được UNESCO công nhận của Việt Nam, Sinh cảnh sống trên đất liền cuối cùng của loài Tê giác Java đặc biệt quý hiếm. Vườn quốc gia Cát Tiên còn được chú ý nhờ có đàn bò tót mỗi con nặng vài tạ sinh sống.

Vườn quốc gia Cát Tiên nằm trên địa bàn các tỉnh Đồng Nai, Lâm Đồng và Bình Phước. Vườn rộng 71.350 ha.

Theo ông Thành, trong vườn quốc gia có hơn 1.400 loài, đặc biệt có tới 40 loài nằm trong Sách đỏ, tất cả tổng hòa tạo thành đa dạng sinh học.

"Dù tê giác mất, chúng ta vẫn phải cứu các loài loài khác ở vườn quốc gia Cát Tiên", ông Thành kêu gọi.

Chủ tịch hội động vật học Việt Nam, tiến sĩ Đặng Huy Huỳnh cũng cho rằng, trước nay các dự án thủy điện dè chừng là do còn loài tê giác một sừng sống tại vườn quốc gia. Nay loài vật này không tồn tại, nhưng cũng không nên xây hàng loạt dự án thủy điện ở khu vực lân cận.

Tiến sĩ Huỳnh nói: "Các công trình thủy điện đang dần tiến vào vùng lõi của vườn quốc gia, ảnh hưởng lớn đến sinh cảnh của nhiều động vật vốn đòi hỏi có sinh cảnh lớn như voi, hổ".

Quỹ bảo tồn thiên nhiên quốc tế (WWF) tại Việt Nam cũng lo ngại tác động của thủy điện đến vườn quốc gia. "Vườn quốc gia Cát Tiên được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển với giá trị đất ngập nước nhưng nay nước không còn do thủy điện thi nhau mọc lên. Nếu xây thêm hệ thống thủy điện Đồng Nai 6 và 6A, không sớm thì muộn vườn quốc gia này sẽ bị xóa sổ”, bà Trần Minh Hiền, giám đốc WWF tại Việt Nam, cảnh báo.

Theo khảo sát của tiến sĩ Vũ Ngọc Long, Viện phó Viện sinh học nhiệt đới, người trực tiếp khảo sát, điều tra, đánh giá tác động môi trường của hai dự án thủy điện Đồng Nai 6 và 6A, khu vực xây hai thủy điện là khu vực sinh cảnh rừng nguyên sinh đặc trưng của vườn quốc gia Cát Tiên.

Cây trong vườn quốc gia Cát Tiên. Ảnh: CNP.

Dự án thủy điện sẽ ảnh hưởng tới nhiều loại cây gỗ quý có tên trong sách đỏ của Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên quốc tế tại Việt Nam như cẩm lai, trắc, mun, gõ mật, sao đen, dầu, kơ nia… và nhiều loài động, thực vật đặc hữu đặc trưng khác.

Ông Long cho hay, theo tính toán, nếu dự án thủy điện Đồng Nai 6 va 6A xây dựng sẽ làm ngập gần 171 ha đất rừng, trong đó có 87 ha đất rừng thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của vườn quốc Cát Tiên.

"Thủy điện Đồng Nai 6A nằm trong vùng lõi vườn quốc gia sẽ làm ngập hơn 110 ha đất rừng, trong đó trên 50 ha đất rừng thuộc phân khu chức năng bảo vệ nghiêm ngặt. Tính chung, hai dự án thủy điện sẽ ăn 137,5 ha đất rừng của vườn quốc gia", ông Long nói.

Lập luận của dự án thủy điện

Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Sỹ, đại diện nhà đầu tư dự án thủy điện 6 và 6A cho rằng, dự án thủy điện này cách vườn quốc gia Cát Tiên khoảng 50 km, cách Bàu Sấu (nơi bảo tồn tê giác) gần 70 km nên sẽ không gây nhiều ảnh hưởng.

Ông Sỹ cũng khẳng định, hai dự án thủy điện trên sẽ được tính toán và có báo cáo tác động môi trường rõ ràng, chính xác. "Toàn bộ đường giao thông phục vụ thi công và vận hành được tận dụng từ đường lâm sinh và dân sinh có sẵn nên không gây chia cắt sinh cảnh hay ảnh hưởng tới vườn quốc gia Cát Tiên”, ông Sỹ nói.

Vị trí của hai dự án thủy điện trên bậc thang thủy điện sông Đồng Nai. Đồ họa: Nguyễn Văn Sỹ.

Một vài chuyên gia môi trường khác đưa ý kiến, diện tích mà thủy điện Đồng Nai 6 và 6A là 137 ha (chỉ chiếm 0,44% diện tích vườn quốc gia) nên ít ảnh hưởng đến nơi cứ trú của động thực vật tại vườn quốc gia, thêm vào đó còn trở thành hệ sinh thái ngập nước mới.

Dự án thủy điện Đồng Nai 6 và Đồng Nai 6A với tổng công suất 241 MW, tổng mức đầu tư gần 5.700 tỷ đồng, tổng sản lượng điện gần 1 tỷ kWh/năm.

Hiện quanh vườn quốc Cát Tiên đã có thủy điện Đồng Nai 3, Đồng Nai 4 và sắp tới sẽ xây dựng Đồng Nai 5. Dự án thủy điện 6 và 6A chưa được duyệt và đang trong quá trình khảo sát điều tra đánh giá tác động môi trường.

Yêu động vật (Theo VNexpress)

Loài nào tiếp bước tê giác một sừng?

Loài nào tiếp bước tê giác một sừng?

Hơn 20 năm đeo đuổi việc bảo vệ tê giác một sừng cho VN, cuối cùng Quỹ Quốc tế bảo vệ thiên nhiên (WWF) đã phải cay đắng khi thông báo: "Tê giác đã tuyệt chủng ở VN".

Đó là một thông tin buồn đối với những người làm đa dạng sinh học, người yêu thế giới hoang dã. Đặc biệt với trẻ em Việt Nam, cơ hội nhìn thấy loài tê giác một sừng đặc hữu chỉ duy nhất có ở đất nước mình (Rhinoceros sondaicus annamiticus) giờ đây đã không còn.

Dĩ nhiên, buồn không phải vì cái sừng tê giác mà là sự tồn tại của một loài, điều kỳ diệu ấy nay đã không còn. Người dân, và báo chí VN, có lẽ không thể quên khoảnh khắc mùa hè năm 1998 khi tất thảy đều hân hoan với mấy bức ảnh hiếm hoi chụp được về tê giác một sừng còn lại ở nước mình, tại khu bảo tồn tê giác Cát Lộc (nay là vườn quốc gia Cát Tiên), nhờ kỹ thuật bẫy ảnh của các chuyên gia quốc tế thực hiện giúp.

Và từ đó, niềm tin về sự hiện diện của loài cổ động vật có vú hoang dã đặc biệt quý hiếm mang tên “tê giác” ở VN được vững chắc, và hi vọng các nỗ lực bảo tồn phát triển nó được tiếp sức nhiệt huyết hơn.

Hành trình chống chọi để tồn sinh của loài tê giác ở VN thật ngoan cường, vì nó là loài động vật mà con người có nhu cầu hạ sát rất lớn, bởi “huyền thoại” dược chất từ chính chiếc sừng của nó.

Năm 1932, con tê giác hai sừng (Rhinocerros sumatrensis) cuối cùng của VN bị bắn chết ở Lai Châu. Năm 1982, những con tê giác một sừng bị hạ sát ở Lộc Bắc (Lâm Đồng). Năm 1984, ở thượng nguồn suối Jung Bo (Cát Tiên, Lâm Đồng) xác con tê giác một sừng bị bắn được phát hiện. Năm 1988, một con lại bị hạ gục bên thượng nguồn sông Đồng Nai. Năm 1989, lại một con tê giác một sừng nữa đổ gục vì họng súng từ con người ở Bù Đăng (Sông Bé)...

Đó là những cái chết người ta nhìn thấy xác, còn bao cái chết nữa của loài cổ động vật này giữa rừng sâu thì chỉ cỏ cây mới biết. Nhưng nay, rõ cái chết vì súng đạn con người hồi cuối tháng 4-2010 của con tê giác một sừng cuối cùng của VN ở xã Gia Viễn, huyện Cát Tiên, Lâm Đồng đã khép lại “bộ phim” bi kịch loài tê giác ở VN.

Từ cái chết đến độ tuyệt chủng của tê giác một sừng đã cho thấy vườn quốc gia không hề còn là nơi an toàn cho động vật cần bảo tồn trên đất nước này. Hiện trạng đó khiến không thể không âu lo với câu hỏi: Sẽ đến lượt loài thú nào rơi vào tuyên bố “tuyệt chủng” nữa đây? Cọp, mang lớn, voọc chà vá, bò xám, voi, sói lửa, min, hay một ngày rồi đến cả con cheo, con dúi, con nhím...?!

Mất đi một loài có là chuyện “nhỏ” không, hay nó vén lên cho ta thấy những lỗ hổng, những yếu kém, chỉ rõ ra những bất lực không thể chối cãi trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên - những thứ của cải không thể dùng trình độ công nghệ cao và sự thông minh của con người để sinh ra. Quý như con tê giác một sừng, luôn có sự hỗ trợ tài lực, nhiệt huyết và động viên coi sóc từng ngày của quốc tế, mà cũng “kết thúc” trong nghiệt ngã đến thế.

Còn nhớ, nhà khoa học sinh thái đương đại lừng danh, giáo sư Bruno Streit - Viện Sinh thái tiến hóa và đa dạng thuộc Đại học Frankfurt (Đức), tác giả của 160 công bố khoa học về sinh thái - chẳng kiên trì nhắc nhở: “...Khi chúng ta không cố gắng thật sự để tạo nên một sự bền vững lâu dài dựa trên cơ sở của những nhận thức ngày nay và trong tương lai của chúng ta, thì ngay từ bây giờ chúng ta sẽ đánh mất sự đa dạng sinh học và cùng với nó hẳn cũng là chất lượng sống của những thế hệ trong tương lai”.

Yêu động vật (Theo tuổi trẻ)

Việt Nam vĩnh viễn mất tê giác một sừng

Việt Nam vĩnh viễn mất tê giác một sừng

Loài tê giác một sừng (tê giác Java) đã chính thức tuyệt chủng tại Việt Nam. Thông tin này được Quỹ Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới (WWF) và Tổ chức Bảo tồn Tê giác Thế giới (IRF) khẳng định vừa mới đây.

“Thật đau buồn vì mặc dù đã đầu tư đáng kể cho các nỗ lực bảo tồn quần thể tê giác tại Việt Nam, song chúng ta vẫn không thể cứu được loài động vật quý hiếm này. Tê giác Java tuyệt chủng, Việt Nam nghiễm nhiên bị mất đi một phần di sản thiên nhiên của đất nước” – bà Trần Thị Minh Hiền, Giám đốc WWF Việt Nam, chia sẻ.

Cuối tháng 4/2010, xác một con tê giác Java đã được phát hiện tại vườn quốc gia Cát Tiên trong tình trạng đạn găm vào chân và sừng biến mất. Kết luận điều tra do WWF công bố hồi tháng 1 năm nay chỉ rõ nạn săn trộm có thể là nguyên nhân gây ra cái chết của cá thể tê giác nói trên.

Tê giác một sừng đã được cho là tuyệt chủng tại châu Á cho đến khi người ta săn được một cá thể tê giác trong khu vực Vườn Quốc gia Cát Tiên năm 1988, dẫn đến việc phát hiện ra một quần thể tê giác nhỏ. Từ sau đó, rất nhiều tổ chức đã tích cực tham gia bảo tồn quần thể tê giác cuối cùng còn sót lại, song không thành công.

Thừa nhận rằng, tại Việt Nam, mất môi trường sống là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến kết cục tuyệt chủng tê giác một sừng, WWF cũng đồng thời cảnh báo, việc thực thi luật pháp chưa toàn diện và tình trạng quản lý các khu bảo tồn kém sẽ chỉ tăng thêm áp lực lên các quần thể loài dễ bị tổn thương.

“Thời gian qua, những nỗ lực bảo tồn tê giác Java tại Việt Nam vẫn chưa đủ mạnh để cứu loài ra khỏi nguy cơ tuyệt chủng. Nếu tình trạng ấy vẫn cứ tiếp diễn thì rất có thể sẽ có thêm nhiều loài khác tuyệt chủng tại Việt Nam”, ông Nick Cox, Quản lý Chương trình Loài của WWF tại khu vực Tiểu vùng Mê Kông, nhận định.

Yêu động vật (Theo Vietnamnet)